Menu

    Wstęp

Kolor kwiatów


Linki

• Wielki atlas roślin naczyniowych dzikorosnących Polski

• Rośliny Polski

• Polskie rośliny naczyniowe

• Rośliny polskich lasów i pól

‹‹‹ powrót

Rośliny dwuliścienne

Ochrona ścisła


arnika

Arnika górska

Łodyga zielona, krótko omszona, prosta.


Liście całobrzegie lub ząbkowane. Liście odziomkowe zebrane w rozetę, odwrotnie jajowate i wydłużone, bardzo grube, bez ogonków, z nerwem głównym wyraźnie widocznym od spodu blaszki liściowej (pięcio- siedmionerwowe). Liście łodygowe są mniejsze, zebrane w 1-3 pary, naprzeciwległe, trochę lepkie, 3-nerwowe, siedzące, obejmujące łodygę.


Kwiaty złotożółte lub pomarańczowożółte, zebrane w koszyczki o średnicy 6-8 cm. Dno koszyczka owłosione, zaś jego okrywa gruczołkowato owłosiona. Kwiaty środkowe rurkowate, obupłciowe, brzeżne nibyjęzyczkowe o trzech ząbkach.


SIEDLISKO: W Polsce występuje w Karpatach, Bieszczadach, Sudetach, na Pomorzu, Suwalszczyźnie, Śląsku.


OKRES KWITNIENIA: Maj - czerwiec.


WYSOKOŚĆ: 15 - 60 cm

aster

Aster gawędka

RODZINA: Astrowate


Łodyga sztywna, wzniesiona i szorstko owłosiona, zwykle nie rozgałęziona.


Liście dolne łopatkowe, górne lancetowate. Wszystkie liście 3-nerwowe, i szorstko owłosione.


Kwiaty - koszyczki o średnicy 3,5-5 cm, zebrane w baldachogroniaste kwiatostany. Okrywa koszyczka złozona z kilku szeregów listków. Brzeżne kwiaty języczkowate żeńskie, zwykle fioletowe, rzadziej białe. Mają długi języczek i krótką, białawą rurkę. Wewnętrzne kwiaty rurkowate, obupłciowe żółte.


SIEDLISKO: Rośnie na słonecznych wzgórzach, skałach, w widnych zaroślach, na Roztoczu, Wyżynie Lubelskiej i Wyżynie Małopolskiej, w dorzeczu Wisły oraz na Pomorzu Wschodnim.


OKRES KWITNIENIA: Lipiec - wrzesień.


WYSOKOŚĆ: 20 - 60 cm

babka

Babka pierzasta

RODZINA: Babkowate

 

Głąbik wzniesiony lub podnoszący się, górą silnie owłosiony, obły i bez bruzd.


Liście - wyłącznie liście odziomkowe skupione w różyczkę, o charakterystycznie pierzasto podzielonej blaszce. Rzadko tylko zdarzają się okazy o niepodzielonej, a tylko grubo piłkowanej blaszce. Liście mięsiste, owłosione o odcinkach równowąskich, ząbkowane.

.
Kwiaty zebrane w walcowaty kłos. Kwiaty białe lub różowawe, przysadki jajowate o zaostrzonych końcach, rurka korony owłosiona.


SIEDLISKO: Słone, nadmorskie łąki.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - wrzesień.


WYSOKOŚĆ: 5 - 40 cm.

bagno

Bagno zwyczajne

RODZINA: Wrzosowate


Łodyga brązowa, owłosiona.


Liście szerokośi ok. 3 mm, z wierzchu lśniące, pod spodem rdzawokutnerowate.


Kwiaty niedzwonkowate, w baldaszku szczytowym, wielokwiatowym, czerwonawe.

SIEDLISKO: Torfowiska wysokie, gleby torfowe, wilgotne. Dość częsta.


OKRES KWITNIENIA: Maj - czerwiec.


WYSOKOŚĆ: 50 - 150 cm


WŁASNOŚCI TRUJĄCE: Zawiera olejek lotny i substancję trującą.

centuria

Centuria nadobna

RODZINA: Goryczkowate


Łodyga wzniesiona, prosta, często rozgałęziona już od dołu.


Liście łodygowe siedzące o kształcie podługowatojajowatym. Łodygowe liście są 3-5-nerwowe i zaostrzone (przynajmniej górne). Nie tworzy różyczki.


Kwiaty różowe skupione w luźną dwuramienną wierzchotkę. W każdym podbaldachu są 2 podkwiatki. Korona kwiatu jest talerzykowata, a jej łatki mają przynajmniej 5 mm długości. Kielich ma długość do 0,75 długości rurki korony.


SIEDLISKO: Łąki, pastwiska.


OKRES KWITNIENIA: Lipiec - październik.


WYSOKOŚĆ: 20 - 30 cm

ROŚLINA LECZNICZA: Zawiera m.in.: substancje gorzkie (gencjopykryna, erytauryna), śladowe ilości olejku eterycznego, flawonoidy, trójterpeny, związki żywicowe i sole mineralne. Działanie i zastosowanie: ze względu na dużą zawartość goryczy, ziele centurii znajduje zastosowanie w leczeniu zaburzeń trawienia. Ponadto zalecane jest w niedokwaśności. Pomocniczo w żółtaczce, ale także w nadciśnieniu tętniczym, anemii i jako środek łagodzący dolegliwości związane z okresem przekwitania u kobiet. Herbatka z ziela bywa również stosowana do zwalczania pasożytów przewodu pokarmowego u człowieka.

cieszynianka

Cieszynianka wiosenna

RODZINA: Selerowate


Łodyga - brak. Tworzy przyziemną rozetkę liści i buduje przyziemne kłącza.


Liście trzy - pieciodłoniastozłożone, odziomkowe, na długich ogonkach o ząbkowanych blaszkach.


Kwiaty - wyróżnia się nietypowym kwiatostanem, przypominającym baldach, a będącym w rzeczywistości główką, podpartą pięcioma efektownymi podsadkami czyniącymi wrażenie okwiatu. Kwiatostan niewielki, o drobnych żółtych kwiatach.


SIEDLISKO: Lasy grądowe w okolicach Cieszyna.


OKRES KWITNIENIA: Marzec - maj.


WYSOKOŚĆ: 10 - 20 cm

dyptam

Dyptam jesionolistny

RODZINA: Rutowate


Łodyga wzniesiona, zwykle pojedyncza, w górze gruczołowata.


Liście nieparzystopierzaste o listkach jajowatych, zaostrzonych, brzegiem drobno ząbkowanych.


Kwiaty w skąpokwiatowych gronach, na krótkich szypułkach, do 5 cm średnicy.


SIEDLISKO: Zarośla, wzgórza suche lasy. Bardzo rzadka. Występuje tylko na południowej częsci niżu.


OKRES KWITNIENIA: Maj - lipiec.


WYSOKOŚĆ: 50 - 120 cm

dziewięćsił

Dziewięćsił bezłodygowy

RODZINA: Astrowate


Łodyga zwykle nie rozwinięta.


Liście przerywano pierzastosieczne, odcinki liściowe kolczasto zakończone i ząbkowane, spodem słabo pajęczynowate.


Kwiaty złożone. Koszyczek rozwarty o średnicy 7-15 cm. Łuski okrywy nigdy na szczycie nie rozszerzone łopatkowo, na brzegu z kolcami.


SIEDLISKO: Suche łąki, wzgórza. Częsta w górach.


OKRES KWITNIENIA: Sierpień - wrzesień.


WYSOKOŚĆ: Koszyczki przyziemne.

dzięgiel

Arcydzięgiel litwor

RODZINA: Selerowate


Łodyga gruba, naga, bruzdowana, rozgałęziona, pusta w środku w międzywęźlach.


Liście duże, 3-4-krotnie pierzaste liście osadzone na długich ogonkach. Mają rozdęte pochwy liściowe. Poszczególne listki są jajowate, na brzegu nierówno wcinane, ciemnozielone, od spodu sinozielone.


Kwiaty drobne, zebrane w duże, kuliste baldachy złożone, zielonkawo-żółte. Kielich o pięciu niewyraźnych ząbkach. Płatków korony pięć, o długości ok. 1,5 mm. Pręcików pięć. Słupek dolny, z dwiema szyjkami. Pokryw brak, pokrywki płaskie i równowąskie, o długości mniej więcej takiej, jak baldaszki.


SIEDLISKO: Rośnie na wilgotnych łąkach na terenach górzystych, także w zaroślach, nad brzegami potoków. W Polsce w Sudetach i Karpatach.


OKRES KWITNIENIA: Maj - lipiec.


WYSOKOŚĆ: 120 - 200 cm

 

Roślina lecznicza: zawiera olejek eteryczny do 1,5% (felandren, terpeny, pinen), kwas walerianowy, kwas angelikowy, kwas metyloetylooctowy i kwas oksypentadecylowy, seskwiterpeny, kumaryny, flawonoidy, garbniki.

dzwonecznik

Dzwonecznik wonny

RODZINA: Dzwonkowate


Łodyga prosta, kanciasta.


Liście odziomkowe długoogonkowe, szybko ginące. Dolne owalne,piłkowane; górne lancetowate, prawie całobrzegie.


Kwiaty - wiecha duża, luźna, szeroko rozpostarta. Kwiaty jasnoniebieskie, dł. 12-20 mm, wonne.


SIEDLISKO: Lasy, zarośla, łąki. Dość rzadka.


OKRES KWITNIENIA: Sierpień - wrzesień.


WYSOKOŚĆ: 30 - 100 cm

dzwonek

Dzwonek boloński

RODZINA: Dzwonkowate


Łodyga sztywna, słabo bruzdkowana, dołem obła, wyżej nieco kanciasta. Kutnerowato owłosiona. Ulistniona gęsto, skrętolegle.


Liście na spodniej stronie gęściej owłosione, szarozielone. Liście odziomkowe i dolne łodygowe z oskrzydlonymi ogonkami oraz blaszką jajowatą, w nasadzie uciętą, zaokrągloną lub sercowatą. Brzeg blaszki karbowanopiłkowany. Wyższe liście siedzące i nasadą obejmujące łodygę, ku górze łodygi coraz mniejsze i węższe.


Kwiaty - kwiatostan kłosokształtny, wydłużony, utworzony z licznych kwiatków na krótkich szypułkach, wspartych lancetowymi listkami, zwykle krótszymi od kwiatów. Działek kielicha pięć, lancetowate, nieco odstające od korony. Korona niebieska, stożkowato dzwonkowata, długości 1,5-2,5 cm. Rozcięta co najmniej do 1/3 na pięć ostrych i dość wąskich łatek. Pręcików pięć. Słupek dolny z szyjką o trzech znamionach.


SIEDLISKO: Suche murawy kserotermiczne, trawiaste zbocza, wzgórza, obrzeża zarośli. Występuje głównie w pasie wyżyn południowych oraz w Wielkopolsce i na Wysoczyźnie Siedleckiej. Nie występuje w górach.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 30 - 50 cm

goryczka

Goryczka trojeściowa

RODZINA: Goryczkowate


Łodyga wzniesiona, czasami łukowato zwisła, gładka i cienka.


Liście długie, szeroko lancetowate lub jajowate, zaokrąglone przy nasadzie, na końcu zaostrzone, siedzące. Blaszka liściowaz wyraźnie widocznymi nerwami, całobrzega. Liście normalnie są ustawione naprzeciwlegle, ale u roślin rosnących w cieniu ustawione po jednej tylko, zwróconej do słońca stronie rośliny.


Kwiaty wyrastają po jednym, lub po dwa w górnej części łodygi z kątów liści. Korona o długości ok. 5 cm jest zrosłopłatkowa. Płatki korony mają barwę ciemnolazurową, błękitną, lub różową. Czasami (rzadko) zdarzają się okazy o białych kwiatach, zaliczane do formy albiflora. Z zewnętrznej strony korona jest jaśniejsza niż wewnątrz i ma podłużne smugi. Płatki w górnej części korony są silnie wywinięte na zewnątrz. Kielichy mają zrosłodziałkowe z 5 małymi ząbkami. Pręciki o białych pylnikach są zrośnięte i otaczają szyjkę słupka. Słupek ma płaskie, podzielone na dwie części znamię.


SIEDLISKO: Roślina górska. Rośnie na obrzeżach lasów, na polanach śródleśnych, halach górskich, na piargach, brzegach potoków, w kosówce, pomiędzy skałami.


OKRES KWITNIENIA: Lipiec - wrzesień.


WYSOKOŚĆ: 60 - 100 cm

Roślina trująca: zawiera trującą gencjopikrynę, korzenie trujące alkoloidy: gencjaninę i gencjanidynę.

goździk

Goździk postrzępiony

RODZINA: Goździkowate

Łodyga wzniesiona, prosta i rozgałęziająca się. Tworzy kolanka, z których wyrastają liście.


Liście równowąskolancetowate, całobrzegie, ostro zakończone, bez przylistków, o szerokości 1-3,5 mm i długości 2-5 cm, jednonerwowe.


Kwiaty - 5 ząbkowanych na szczycie płatków korony pociętych do 1/3 długości. Wewnętrzna część korony z czerwoną obwódką.


SIEDLISKO: Łąki i torfowiska w południowej. Polsce.


OKRES KWITNIENIA: Maj - czerwiec.


WYSOKOŚĆ: 15 - 30 cm

goździk

Goździk siny

RODZINA: Goździkowate


Łodyga wzniesiona, prosta i przeważnie nie rozgałęziajaca się, posiada kolanka, jest naga i pokryta woskiem.


Liście naprzeciwległe, równowąskie, ostro zakończone, 3-5 nerwowe. Mają szerokość do 2 mm i podobnie jak łodyga siny kolor i również są delikatnie woskowane.


Kwiaty - zazwyczaj na szczycie łodygi występuje pojedynczy kwiat o średnicy 1,5-3 cm u dziko rosnącego gatunku. Silnie i przyjemnie pachnie. Pod kielichem występują łuski podkielichowe 2-4 razy krótsze od kielicha. 5 różowych płatków korony, które w gardzieli są nieco brodate, zaś na zewnętrznym końcu są ząbkowane co najwyżej do 1 długości płatka. U typowego gatunku dziko rosnącego kwiaty mają jasnoróżowy kolor, u odmian ogrodowych kwiaty mają kolor od białego do czerwonego.


SIEDLISKO: Skaliste lub piaszczyste miejsca, suche zbocza, świetliste lasy. W Polsce występuje głównie w południowo-zachodniej części kraju.


OKRES KWITNIENIA: Maj - czerwiec.


WYSOKOŚĆ: 10 - 25 cm

groszek

Groszek szerokolistny

RODZINA: Bobowate


Łodyga pnąca się lub płożąca, o długości do 2 m, szeroko oskrzydlona szorstkimi na bokach skrzydełkami o szerokości 2-6 mm.


Liście wszystkie z jedną parą listków i przylistkami o szerokości łodygi, lub co najwyżej dwukrotnie węższymi. Listki są eliptyczne lub szerokoeliptyczne, mają zaokrąglone wierzchołki z małym koniuszkiem i 5 wyraźnych podłużnych nerwów. Ogonki liściowe są oskrzydlone równie szeroko jak łodyga. Liście zakończone są mocnymi, rozgałęzionymi wąsami czepnymi.


Kwiaty zebrane w 6-20-kwiatowe wzniesione grono na sztywnej szypule, dużo dłuższej od liści, z kąta których wyrasta. Kwiaty motylkowe, duże, o długości 2-2,5 cm, wyrastające na szypułkach o długości 5-9 mm. Są różowe, mają brunatnoczerwony na grzbiecie i szeroko otwarty żagielek i zielonawą łódeczkę. Kielich o ząbkach szerokolancetowatych, w górnej połowie zwężających się i zaostrzonych.


SIEDLISKO: Słoneczne zarośla, pola uprawne na obszarze Niecki Nidziańskiej. Bardzo rzadka.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - sierpień.


WYSOKOŚĆ: do 2 m

groszek

Groszek wielkoprzylistkowy

RODZINA: Bobowate


Łodyga podnosząca się, oskrzydlona.


Liście parzystopierzaste, listki jajowate.


Kwiaty motylkowe, jasnorózowe.


SIEDLISKO: Świeliste lasy liściaste, zarośla. W Polsce jest bardzo rzadki, występuje tylko na Kielecczyźnie.


OKRES KWITNIENIA: Maj - lipiec.


WYSOKOŚĆ: 30 - 100 cm

grzybieńczyk

Grzybieńczyk wodny

RODZINA: Bobrkowate


Kłącze walcowate i rozgałęzione. Płoży się na dnie zbiorników wodnych osiągając długość do 1,6 m.


Liście pływające po powierzchni wody. Mają okrągławy kształt z sercowatą nasadą i długi, błoniasto oskrzydlony ogonek. Blaszka całobrzega, lekko pofałdowana, średnica do 15 cm.


Kwiaty na długich szypułkach wystają ponad wodą tworząc baldachowaty kwiatostan. Kielich składa się z 5 zielonych, lancetowatych działek, złocistożółtej barwy korona z 5 płatków o długości 2,5-3 cm. Korona ma krótki lejek, a jej rzęsowato ząbkowane płatki są szeroko rozpostarte. Wewnątrz kwiatu pojedynczy słupek z grubą szyjką i pałeczkowatym znamieniem oraz 5 pręcików.


SIEDLISKO: Eutroficzne wody stojące lub wolno płynące o mulistym dnie.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - wrzesień.


WYSOKOŚĆ: do 1,6 m

kotewka

Kotewka orzech wodny

RODZINA: Kotewkowate


Łodyga podwodna, cienka, wiotka, rurkowa o długości 50-150 cm, wyjątkowo może osiągać do 4 m. Zgrubiała przy powierzchni wody.


Liście górne liście w gęstych, pływających różyczkach o średnicy 15-50 cm. Liście ogonkowe, o ogonkach długości do 21 cm, rozdętych - z komorami powietrznymi. Kształt blaszki rombowy (4-5 cm na 3,5-6 cm), brzegi szczytowe nierówno ząbkowane. Blaszki z wierzchu gładkie, pod spodem owłosione.


Kwiaty osadzone na szypułce długości ok. 1 cm, wzniesione nad wodą. Wyrastają pojedynczo z kątów liści pływających. Kielich o czterech sztywnych, lancetowatych działkach. Korona czteropłatkowa, płatki odwrotnie jajowate, długości do 8 mm. Słupek jeden, pręciki cztery.


SIEDLISKO: Stojące lub wolno płynące wody, w lecie silnie nagrzane. Głównie w dorzeczu Odry i Wisły.Bardzo rzadka.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 50 - 150 cm

len

Len włochaty

RODZINA: Lnowate


Łodyga dołem zdrewniała, górą rozgałęziająca się, kutnerowata.


Liście siedzące. Dolne podługowate, górne lancetowate.


Kwiaty duże, krótkoszypułkowe, tworzące wiechotkowaty kwiatostan. Działki kielicha długie, zaostrzone. Płatki korony niebieskie, szerokie. Pręciki zrośnięte w nasadzie.


SIEDLISKO: Suche, nasłonecznione zbocza, murawy kserotermiczne. Tylko w Niecce Nidziańskiej.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 30 - 90 cm

len

Len złocisty

RODZINA: Lnowate


Łodyga naga, wznosząca się.


Liście 3-5 nerwowe, łopatkowate, w górnej połowie najszersze, krótko zaostrzone.


Kwiaty duże, krótkoszypułkowe, złocistożółte. Działki jajowatolancetowate, 1-nerwowe. Płatki jajowate, 2-3 razy dłuższe od działek.


SIEDLISKO: Stepy, suche łąki i zbocza. Rzadko na Wyż. Małopolskiej i Lubelskiej.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 20 - 50 cm

mikołajek

Mikołajek nadmorski

RODZINA: Selerowate


Łodyga wzniesiona, górą rozgałęziająca się. Cała ma sinozielony kolor.


Liście podobnie jak łodyga niebieskawo owoszczone. Dolne liście są niepodzielone, jajowatosercowate, piłkowane, ogonkowe i cierniste, górne 5-sieczne. Podsadki kwiatostanowe w liczbie 4-8 są lancetowatorównowąskie, sztywne, niektóre mają po bokach 1-3 kolce.


Kwiaty zebrane w jajowate, główki o długości 12-14 mm, które moga tworzyć koszyczkowate skupiska. Kwiaty jasnoniebieskie.


SIEDLISKO: Występuje na wydmach.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 30 - 70 cm

miłek

Miłek wiosenny

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga bruzdowana, wyprostowana, u dołu z brązowymi łuskami, słabo rozgałęziająca się.


Liście odziomkowe i na dolnej części łodygi brunatne, łuskowate i krótkie, pozostałe liście wielokrotnie pierzaste, podzielone na wąskie łatki, osiągające do 20 cm długości.


Kwiaty na szczycie łodygi wierzchołkowaty kwiat o średnicy 4-7 cm. Pięć działek kielicha miękko owłosionych, jajowatych. Płatki (w liczbie 10-20) złotożółte. Pręciki liczne, żółte, słupki także liczne ale zielone, z zagiętymi znamionami, osadzone skrętolegle na wypukłym dnie kwiatowym.


SIEDLISKO: Na Wyżynie Lubelskiej i w Małopolsce.


OKRES KWITNIENIA: Marzec - maj.


WYSOKOŚĆ: 20 - 40 cm

miodownik

Miodownik melisowaty

RODZINA: Jasnowate


Łodyga wzniesiona, czterokanciasta, nierozgałęziona, ulistniona.


Liście naprzeciwległe, jajowate, zaostrzone, brzegiem karbowane.


Kwiaty wargowe, duże, białe, białoróżowe, różowe lub pstrokate, zebrane po kilka w kątach górnych liści, silnie pachnące cytrynowo.


SIEDLISKO: Rozproszony na niżu i w niższych położeniach górskich, rzadki. Rośnie w widnych lasach liściastych, zaroślach.


OKRES KWITNIENIA: Maj - lipiec.


WYSOKOŚĆ: 30 - 50 cm

naparstnica

Naparstnica zwyczajna

RODZINA: Babkowate


Łodyga pojedyncza, gruba. W górnej swojej części jest okryta gęstymi, drobnymi włoskami.


Liście - w pierwszym roku wegetacji wytwarza przy ziemi różyczkę liści. W drugim roku wyrasta łodyga z liśćmi i kwiatami. Jest ona ulistniona skrętolegle. Liście są duże, drobno ząbkowane, z wyraźnymi nerwami. Liście łodygowe są siedzące, dolne liście mają niby ogonek, wytworzony z blaszki liściowej. Na dolnej stronie wokół nerwów liście są delikatnie omszone.


Kwiaty w górnej części kwiaty tworzą jednostronne zazwyczaj grono. Zwisające w dół, duże kwiaty, rosną na gruczołowato omszonych, krótkich szypułkach. Mają żółty kolor z brunatnymi plamami, wewnątrz są ciemniejsze. Korona kwiatu o kształcie dzwonu jest wewnątrz owłosiona, z zewnątrz pokryta gruczołami. Pięciodziałkowy kielich jest tylko przy nasadzie nieco zrośnięty. W kwiatku jest jeden słupek z długą i cienką szyjką, oraz cztery pręciki, przy czym dwa są wyższe, a dwa niższe.


SIEDLISKO: Rośnie głównie w świetlistych lasach, w wolnych przestrzeniach kosodrzewiny, na porębach leśnych, na obrzeżach lasów, w ziołoroślach górskich.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - lipiec.


WYSOKOŚĆ: 30 - 100 cm

 

Roślina trująca: Liście zawierają liczne toksyczne glikozydy: digitoksynę, digitalinę i inne. Ich działanie kumuluje się w organizmie. Groźne zatrucia u ludzi może spowodować już 1-2 g wysuszonych liści. Objawiają się one bólami i zawrotami głowy, zaburzeniami widzenia, biegunką, wymiotami, skurczami naczyń wieńcowych, dusznością, sinicą. Naparstnica jest trująca również dla niemal wszystkich zwierząt.

 

Roślina lecznicza : dawniej uznawana była za roślinę leczniczą. Obecnie nie stosuje się jej do tych celów, ze względu na jej silne własności toksyczne.

niebielistka

Niebielistka trwala

RODZINA: Goryczkowate


Łodyga wzniesiona, prosta, naga, nierozgałęziona (lub tylko w obrębie kwiatostanu), dość gruba.


Liście dolne o kształcie szerokojajowatym, górne znacznie mniejsze, jajowatoeliptyczne.


Kwiaty - na szczycie łodygi nieliczne kwiaty w luźnym kwiatostanie. 4 lub 5 działek kielicha o długości ok. 8 mm, lancetowatych lub podługowatych, podzielonych prawie do samej nasady. Korona kółkowa z bardzo krótką rurką. 5 płatków korony o długości 10-18 mm, lancetowatych, ostro zakończonych. Mają bardzo ciemny, fioletowo-stalowy kolor z podłużnymi, jaśniejszymi prążkami. 5 bardzo charakterystycznych pręcików o długich i grubych nitkach, wyrastających naprzemiennie z płatkami korony.


SIEDLISKO: Rośnie na brzegach potoków, na wilgotnych skałach, na torfowiskach, głównie w wyższych partiach Karpat i Sudetów i bardzo rzadko na niżu.


OKRES KWITNIENIA: Lipiec - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 20 - 60 cm

orlik

Orlik pospolity

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga wzniesiona, owłosiona.


Liście podwójnie trójsieczne, na długich ogonkach lub trójwrębne, brzegiem karbowane.


Kwiaty fioletowe, (bardzo rzadko w naturze białe lub różowe) osadzone są na długich szypułkach, z właściwą dla orlików hakowato zagiętą ostrogą. Okwiat złożony z pięciu części bezostrogowych i pięciu zaopatrzonych w ostrogi.


SIEDLISKO: Widne lasy liściaste i niezbyt wilgotne zarośla.


OKRES KWITNIENIA: Maj - lipiec.


WYSOKOŚĆ: 30 - 80 cm

ostrołódka

Ostrołódka kosmata

RODZINA: Bobowate


Łodyga wzniesiona, pojedyncza, zwykle czerwono nabiegła.


Liście nieparzystopierzasto złożone, składają się z 7-15 par zaostrzonych, drobnych, lancetowatych lub jajowatych listków. Górne liście siedzące, niższe na coraz dłuższych ogonkach. U ich nasady znajdują się lancetowate, wolne przylistki.


Kwiaty zebrane po 20-40 w jajowate kwiatostany wyrastające na długich szypułkach z kątów liści. Kwiaty motylkowe, prawie siedzące o długości ok. 11 mm. Drobne przysadki są krótsze od kielicha. Kielich zrosły, dzwonkowaty, z ząbkami szydlastymi. Owłosiony długimi białymi i krótszymi czarnymi włoskami. Korona jasnożółta z łódeczką zakończoną długim ostrzem. Żagielek wycięty, dwa razy dłuższy od skrzydełek.


SIEDLISKO: W pasie na północ od Zielonej Góry, Poznania i Płocka poza tym bardzo rzadko. Rośnie w murawach

kserotermicznych, na wzgórzach i zboczach.


OKRES KWITNIENIA: Maj - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 15 - 30 cm

parzydło

Parzydło leśne

RODZINA: Różowate


Łodyga wzniesiona, pojedyncza, naga.


Liście 2-3 krotnie pierzaste, do 1m długości. Listki zaostrzone, jajowate, podwójnie piłkowane.


Kwiaty - roślina dwupienna. Liczne małe kwiaty zebrane w wiechę. Kwiatostany męskie żółtawe, żeńskie czysto białe.


SIEDLISKO: Lasy i wilgotne zarośla, głównie w górach. Dość rzadka.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec.


WYSOKOŚĆ: 90 - 200 cm


Nasiona są tak lekkie, że unoszą się przy najmniejszym ruchu powietrza.


WŁASNOŚCI TRUJĄCE: Nasiona zawierają saponinę, a liście pewną ilość pochodnych cyjanowodoru.

pełnik

Pełnik europejski

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga wzniesiona, nie rozgałęzia się, jest lekko łukowato wygięta.


Liście dłoniasto podzielone, wcięte głęboko, aż do nasady (dłoniastosieczne). Składają się z 3-5 blaszek (5 blaszek mają tylko liście odziomkowe). Każda z blaszek jest nieco wcięta, lub ząbkowana. Wyrastają naprzemianlegle na łodydze. Dolne liście osadzone są na długich ogonkach, środkowe na krótszych, a najwyższe są siedzące.


Kwiaty - na każdej łodydze występuje najczęściej 2-3 dużych (2,5-5 cm średnicy) kwiatów, dojrzewających stopniowo. Wyglądem kwiat przypomina małą różę. Jest kulisty i pełny - stąd nazwa rośliny. Okwiat nie jest zróżnicowany na kielich i koronę. Osadzone spiralnie płatki zaginają się do środka i dachówkowato zachodzą na siebie, chroniąc wnętrze kwiatu. Zewnętrzne płatki są duże i barwne.


SIEDLISKO: Łąki bagienne lub górskie, torfowiska, bagienne lasy, brzegi potoków, ziołorośla.


OKRES KWITNIENIA: Maj - czerwiec.


WYSOKOŚĆ: 10 - 50 cm

pierwiosnek

Pierwiosnek łyszczak

RODZINA: Pierwiosnkowate


Łodyga - głąbik gruby, gładki.


Liście wszystkie zebrane w przyziemną różyczkę. Nieco mięsiste, gładkie, brzegiem chrząstkowate, omszone lub gładkie,

wyrastające na krótkich i szerokich ogonkach. W pączku mają brzegi zwinięte do góry.


Kwiaty zwykle wonne (pachnące morelami), o zrosłym, dzwonkowatym kielichu wyciętym na szczycie w 5-6 ząbków. Korona kwiatu o średnicy 15-30 mm jest żółta, złożona z 5 zrosłych, wyciętych na szczycie platków. Tworzy rurkę długości ok. 1 cm, na szczycie tacowato rozchylającą się. Wewnątrz korony 1 słupek i 5 pręcików z krótkimi nitkami.


SIEDLISKO: Skały wapienne, murawy. Tylko w Tatrach.


OKRES KWITNIENIA: Kwiecień - czerwiec.


WYSOKOŚĆ: 10 - 25 cm

pierwiosnek

Pierwiosnek omączony

RODZINA: Pierwiosnkowate


Łodyga - głąbik> o wysokości 5-30 cm.


Liście z wyraźną żyłką główną i brakiem siatki żyłek. Liście nagie, na spodniej stronie omączone (stąd właśnie pochodzi polska nazwa gatunkowa rośliny). Odwrotnie jajowatopodługowate, o nasadach klinowato zwężonych. Liście w pączku są podwinięte ku dołowi.


Kwiaty zebrane w baldaszek na szczycie głąbika. Są różowoliliowe, o kielichu tępo kanciastym i płatkach głęboko wciętych. Korona ma średnicę 10-16 mm, przysadki równe długością szypułce kwiatów.


SIEDLISKO: Rośnie na torfowiskach, w Beskidzie Sądeckim.


OKRES KWITNIENIA: Maj - wrzesień.


WYSOKOŚĆ: 5 - 30 cm

pluskwica

Pluskwica europejska

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga wzniesiona, sztywna, rozgałęziona i ulistniona.


Liście 2-3-krotnie pierzaste, o jajowatych, brzegiem piłkowanych odcinkach. Na spodniej stronie są rzadko owłosione.


Kwiaty zielonkawe, niepozorne, zebrane w rozgałęzione, groniaste kwiatostany. Kwiaty mają 4 zielonkawe i wcześnie odpadające działki kielicha, 4 zielonkawobiałe płatki korony, 2-5 owłosionych słupków i liczne pręciki. W nasadzie dzbanuszkowatych płatków korony występują zagłębienia miodnikowe.


SIEDLISKO: Rośnie zwłaszcza w liściastych lasach oraz w zaroślach, szczególnie na ich obrzeżu. Główny obszar jej występowania to wyżyny na południu, dorzecze dolnej Wisły oraz Pojezierze Mazurskie.


OKRES KWITNIENIA: Lipiec - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 100 - 150 cm

 

ROŚLINA TRUJĄCA: Zawiera alkaloidy i glikozydy.

przylaszczka

Przylaszczka pospolita

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga - głąbik z pojedynczym kwiatem.


Liście zimozielone i długoogonkowe, tworzą przyziemną rozetę. Początkowo są biało owłosione lub białowełniste, z czasem stają się skórzaste i gładkie. Ciemnozielone z wierzchu, od spodu lekko fioletowawe. Liście trójklapowe, całobrzegie, blaszki liściowe szerokosercowate.


Kwiaty niebiesko-fioletowe pojawiają się wczesną wiosną na szypułkach wysokości 10 cm, zanim rozwiną się liście Czasem mają barwę różową, rzadziej białą. Pojedyncze kwiaty podparte są trzema niewielkimi, złączonymi listkami tworzącymi pozorny kielich. Listki te nie opadają, nawet podczas dojrzewania owoców.


SIEDLISKO: Rośnie w lasach i zaroślach.


OKRES KWITNIENIA: Marzec - maj.


WYSOKOŚĆ: 15 - 20 cm

pszonak

Pszonak pieniński

RODZINA: Kapustowate


Łodyga pojedyncza, lub co najwyżej tylko w górnej części słabo rozgałęziona. Jest gęsto ulistniona, szarozielona, przylegająco owłosiona.


Liście skrętoległe. Liście lancetowate o długości 4-5 razy większej od szerokości, całobrzegie lub mające po 5-8 ząbków z każdej strony, górne są bardzo ostre.


Kwiaty promieniste, żółte, zebrane na szczycie łodygi w gęste grona. Szypułki kwiatowe o długości kielicha lub krótsze. Działki kielicha o długości 6,5-9 mm, błoniaste z wybrzuszeniem.


SIEDLISKO: Występuje tylko w Pieninach


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - lipiec.


WYSOKOŚĆ: 30 - 120 cm

rojownik

Rojownik pospolity

RODZINA: Gruboszowate


Łodyga - roślina tworząca zwarte, przyziemne różyczki liściowe, z których wyrastają pędy kwiatowe, pęd kwiatowy wzniesiony i gruby wyrasta dopiero w okresie kwitnienia rośliny.


Liście tworzą bladozielone, kuliste i silnie zwarte różyczki liściowe o średnicy do 5 cm. Poszczególne liście w różyczce są silnie mięsiste, nagie, odwrotnie jajowatopodługowate i mają orzęsione brzegi oraz zaostrzone i ciemniejsze końce. Liście są stale wzniesione i przegięte do środka.


Kwiaty duże, zebrane na szczycie pędu kwiatowego w gęsty kwiatostan. Działki kielicha dwukrotnie mniejsze od płatków korony i orzęsione brzegiem. Kwiaty promieniste 6 (czasami 7)-krotne, jasnożółte, gruczołowato omszone, płatki wydłużone i ostro zakończone.


SIEDLISKO: Skały, piaski; pospolity.


OKRES KWITNIENIA: Wrzesień - październik.


WYSOKOŚĆ: 10 - 40 cm

sasanka

Sasanka łąkowa

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga - silnie owłosiony długimi, białymi włoskami, wzniesiony głąbik o wysokości 10 - 20 cm. W czasie dojrzewania owoców wydłuża się do 35 cm.


Liście odziomkowe są pierzastosieczne, złożone z długich, wąskich odcinków. Rozwijają się później niż głąbik. Pod kwiatami posiada jeszcze trzy przysadki - siedzące listki podzielone na równowąskie łatki.


Kwiaty dzwonkowate, pojedyncze kwiaty o długości 3 - 5 cm, zwieszone. Okwiat złożony z 6 działek o szaro-fioletowym kolorze. Wewnątrz niego liczne słupki i pręciki. Młode pączki są okryte długimi, białymi włoskami.


SIEDLISKO: Świetliste, suche zbocza, słoneczne obrzeża lasów i zarośli.


OKRES KWITNIENIA: Marzec - kwiecień.


WYSOKOŚĆ: 10 - 20 cm

sasanka

Sasanka otwarta

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga silnie owłosiona długimi białymi włoskami, wzniesiona, o wysokości 10-20 cm. W czasie dojrzewania owoców wydłuża się do 35 cm.


Liście - 5-12 liści odziomkowych, na długich, pochwiasto rozszerzonych ogonkach. Są one dłoniasto-trójsieczne, a ich odcinki 2-rzędu są zakończone pojedynczymi ząbkami o lancetowatym kształcie. Rozwijają się później niż głąbik. Pod kwiatami posiada jeszcze trzy przysadki - siedzące listki podzielone na równowąskie łatki. Są one owłosione podobnie, jak łodyga. Na zimę obumierają.


Kwiaty dzwonkowate, pojedyncze kwiaty o długości 3-6 cm, wyprostowane. W czasie kwitnienia są szeroko otwarte (stąd nazwa gatunkowa rośliny). Okwiat złożony z 6 działek o fioletowo-niebieskim kolorze. Wewnątrz niego liczne słupki i pręciki. Młode pączki są okryte długimi, białymi włosami.


SIEDLISKO: Rośnie na świetlistych, suchych zboczach, słonecznych obrzeżach lasów i zarośli.


OKRES KWITNIENIA: Marzec - kwiecień.


WYSOKOŚĆ: 10 - 35 cm

sasanka

Sasanka zwyczajna

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga - owłosiony długimi, srebrzystymi włosami głąbik, po przekwitnięciu znacznie się wydłuża.


Liście odziomkowe w rozetce, blisko ziemi. Są dwu- lub trzykrotnie pierzaste, jedwabisto owłosione, później łysiejące.


Kwiaty - jeden, duży, szczytowy, fioletowy kwiat na łodydze, zwieszający się w dół. Kwiaty są charakterystycznie filcowate po zewnętrznej stronie, o długości 5 - 6 cm są początkowo dzwonkowate, później rozpostarte.


SIEDLISKO: Na suchych łąkach, w suchych lasach sosnowych, na słonecznych zboczach, obecnie tylko uprawiana.


OKRES KWITNIENIA: Marzec - maj.


WYSOKOŚĆ: 15 -30 cm

 

WŁASNOŚCI LECZNICZE: Działanie uspokajające w przypadkach newralgii, migreny i bolesnych skurczy. Stosowana tylko wg wskazówek lekarza.


WŁASNOŚCI TRUJĄCE: Zawiera bardzo trujące alkaloidy - anemoninę i protoanemoninę.

skalnica

Skalnica gronkowa

RODZINA: Skalnicowate


Łodyga wzniesiona, słabo ulistniona.


Liście grube, sinawozielonej barwy, długości 1-5 cm, owalne i wydłużone, o drobno piłkowanych brzegach i orzęsionej nasadzie. Szczyt liści tępy, lub zaostrzony. Liście przy ziemi tworzą zbitą różyczkę liściową składającą się z liści i krótkich, płonnych łodyżek. Na górnej stronie liści występują charakterystyczne, małe dołeczki, tzw. wypotniki, pokryte płytkami wapienia. Największe skupienie tych płytek wapienia znajduje się wokół brzegów liści, nadając im białą barwę. Liście na łodydze kwiatostanowej są mniejsze od liści przyziemnej różyczki i bardziej wydłużone. Ustawione są naprzemianlegle, rzadko.


Kwiaty zebrane w wiechę lub podbaldach na szczycie łodyżki kwiatostanowej. Wyrastają na długich szypułkach. Ich nagi kielich składa się z 5 jajowatych działek zielonej barwy, korona z 5 białych płatków 2-3 krotnie wiekszych od działek kielicha, nakrapianych drobniutko czerwonymi plamkami. Wewnątrz okwiatu 10 pręcików i jeden słupek z dwoma szyjkami.


SIEDLISKO: Występuje głównie na skałkach, piargach, niskich murawach.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - lipiec.


WYSOKOŚĆ: 15 - 40 cm

szczodrzeniec

Szczodrzeniec zmienny

RODZINA: Bobowate


Łodyga rozgałęziona, często o srebrzysto szarym owłosieniu.


Listki odwrotnie jajowate, 3-4 razy dłuższe niż szerokie.


Korona dł. 20 mm, kielich 11-13 mm.


SIEDLISKO: Suche łąki, murawy, na płd. wschodzie.


OKRES KWITNIENIA: Maj - lipiec.


WYSOKOŚĆ: 20 - 60 cm

tłustosz

Tłustosz pospolity

RODZINA: Pływaczowate


Łodyga - brak.


Liście wyłącznie w przyziemnej różyczce. Są jasnozielone, mięsiste, całobrzegie, mają jajowaty lub podługowaty kształt i średnicę 4-12 cm. Mają zwykle podwinięte brzegi i górną powierzchnię silnie ogruczoloną.


Kwiaty wyrastają z różyczki liściowej na ogruczolonych szypułkach o wysokości 5-25 cm, pojedynczo. Są to kwiaty grzbieciste o dwuwargowym kielichu. Obydwie wargi kielicha są rozcięte, górna mniej więcej do połowy swojej długości. Niebieskofioletowa i również dwuwargowa korona o długości 15-25 mm (wraz z ostrogą) jest 5-ząbkowa. Środkowa klapa na jej dolnej wardze posiada białą plamkę w gardzieli. Obydwie wargi korony z tyłu zrośnięte są w rurkę, która stopniowo przechodzi w dość długą i smukłą ostrogę.


SIEDLISKO: Torfowiska, wilgotne łąki, źródliska. Z wyjątkie północno-wschodniej części Polski.


OKRES KWITNIENIA: Maj - czerwiec.


WYSOKOŚĆ: 10 - 15 cm

 

Uwagi: liście tłustosza pospolitego, tak jak innych gatunków tego rodzaju, posiadają dwa rodzaje gruczołów: osadzone na trzoneczkach i wydzielające lepki śluz, oraz osadzone na liściu i wydzielające enzymy trawienne. Do śluzu przylepiają się siadające na liściach nieduże owady. Wówczas liście powoli zaginają się do środka, a enzymy trawią ciała owadów. Strawione składniki wchłaniane są przez liść, który po kilku dniach powoli rozprostowuje się.

tojad

Tojad dzióbaty

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga naga, wzniesiona i zwykle nierozgałęziająca się. Jest gruba, sztywna, naga i pusta w środku.


Liście duże, dłoniaste, skrętoległe, głęboko podzielone na kilka odcinków, 5-7 sieczne, głęboko ząbkowane.


Kwiaty grzbieciste, o opadającym okwiecie, do 5 cm długości i do 2 cm szerokości. Kwiatostan znajdujący się na górnej częściłodygi składa sie z grona bądź kilku gron o fioletowo-granatowej barwie.


SIEDLISKO: Występuje głównie w Karpatach.


OKRES KWITNIENIA: Lipiec- wrzesień.


WYSOKOŚĆ: 60 - 100 cm

tojad

Tojad lisi

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga owłosiona, rozgałęziona.


Liście dolne łodygowe i liście odziomkowe dłoniasto klapowate, długoogonkowe, wyższe krótkoogonkowe lub siedzące.


Kwiaty - w odróżnieniu od innych rodzimych gatunków tojadów o kwiatach fioletowych, kwiaty tojadu lisiego są bladożółte lub białawe. Kwiatostanem wydłużony z odstającymi odgałęzieniami, na których kwiaty zebrane są w grona. Mają przylegająco owłosiony, walcowaty hełm o długości ok. trzykrotnie większej od szerokości. Ostrogi są spiralnie zwinięte i wewnątrz zawierają nektar.


SIEDLISKO: W Polsce występuje w Kotlinie Żywieckiej, w zbiorowiskach leśnych i zaroślowych.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 40 - 150 cm

tojad

Tojad mocny

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga naga, wzniesiona i zwykle nierozgałęziająca się. Jest gruba, sztywna, naga i pusta w środku.


Liście skrętoległe. Liście duże, dłoniaste, głęboko podzielone na kilka odcinków, 5-7 sieczne, głęboko ząbkowane.


Kwiaty - kwiatostan znajdujący się na górnej części łodygi składa sie z grona lub kilku gron o fioletowo-granatowej barwie. Kwiaty grzbieciste, o opadającym okwiecie, do 5 cm dł. i do 2 cm szerokości. Górna część okwiatu hełmowata, zawiera wewnątrz dwa miodniki na długich trzonkach. Miodniki pochodzą z przekształconych płatków korony. Mieszczą się one w nieco tylko zgiętej ostrodze. Cały natomiast barwny kwiat, na który składają się 4 płatki i hełm, pochodzi z przekształconego kielicha. Charakterystyczną cechą gatunkową, po której najłatwiej rozróżnić go od innych bardzo podobnych gatunków tojadu jest jego hełm. U tojadu mocnego ma on taką samą wysokość, jak szerokość. W środku kwiatu od 3 do 5 słupków otoczonych licznymi pręcikami z ciemnymi pylnikami, na szerokich, czarno-białych nitkach.


SIEDLISKO: Góry i podgórza, na wysypiskach skalnych i nad potokami, na brzegach lasów, na halach górskich,

w ziołoroślach. W Tatrach jest rośliną pospolitą.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 80 - 150 cm

Roslina lecznicza: Zawiera m.in. alkaloidy - akonityna, benzoakonityna, neopelina, akonina, napelina, hypoakonityna, skrobię, cukry.

tojad

Tojad mołdawski

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga naga, wzniesiona i zwykle nierozgałęziająca się. Jest gruba, sztywna, naga i pusta w środku.


Liście skrętoległe. Liście duże, dłoniaste, głęboko podzielone na kilka odcinków, 5-7 sieczne, głęboko ząbkowane.


Kwiaty - na wierzchołku łodygi wyrastają fioletoworóżowe kwiaty w charakterystycznym kształcie hełmu.


SIEDLISKO: W lasach liściastych oraz mieszanych w Karpatach.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 80 - 120 cm

wężymord

Wężymord stepowy

RODZINA: Astrowate


Łodyga wzniesiona, delikatnie wełnisto owłosiona i przeważnie nierozgałęziająca się.


Liście odziomkowe - liczne, oprócz nich nieliczne i rzadko wyrastające liście łodygowe. Wszystkie są równowąskie, ostro zakończone i rynienkowate, spodem szare i delikatnie owłosione. Nasadą obejmują łodygę i mają prawie równoległą nerwację.


Kwiaty - na jednej łodydze wyrasta z kątów liści na długiej i wzniesionej szypułce 1-5 koszyczków. Ich okrywa jest dwukrotnie krótsza od całego koszyczka i w dolnej części wełnisto owłosiona. Składa się z kilku warstw dachówkowato zachodzących na siebie i tępo zakończonych listków o jajowatym kształcie. Wszystkie kwiaty w koszyczku są języczkowe. Mają różowy kolor, a ich języczki są dwukrotnie dłuższe od rurki.


SIEDLISKO: Porasta suche, trawiaste zbocza, murawy, rzadkie zarośla. W południowej częsci niżu.


OKRES KWITNIENIA: Maj - lipiec.


WYSOKOŚĆ: 30 - 50 cm

wielosił

Wielosił błękitny

RODZINA: Wielosiłowate


Łodyga wzniesiona i rozgałęziająca się, dosyć gruba, dołem naga, w górnej części gruczołowata. Jest obła, ulistniona i pusta w środku.


Liście skrętoległe, liście odziomkowe ogonkowe, środkowe liście łodygowe na krótkich ogonkach, wyższe bezogonkowe, wszystkie zaś złożone z licznych (do 27), nieparzysto-pierzasto ułożonych listków. Listki mają eliptycznojajowaty kształt i zaostrzone końce.


Kwiaty zebrane w wiechy na szczycie łodyg. Kielich zrosły o jajowatych, tępo zakończonych ząbkach. 5 płatków korony o barwie fioletowe lub niebieskiej, spotyka się jednak formy białe. Korona ma długość 15-20 mm, wolne części jej płatków są dwukrotnie dłuższe od części zrośniętej w rurkę. Słupek pojedynczy z trójdzielnym znamieniem. 5 pręcików z dużymi, pomarańczowymi pylnikami, o nitkach dołem owłosionych. Kwiaty wyrastają na pokrytych gruczołami szypułkach.


SIEDLISKO: W lasach liściastych oraz mieszanych w Karpatach.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 20 - 120 cm

Roślina lecznicza: zawiera trójterpenowe saponiny, kwasy organiczne, olejki eteryczne, żywice, tłuszcze, białka, skrobię, flawonoidy, kumarynę.

wilczomlecz

Wilczomlecz pstry

RODZINA: Wilczomleczowate


Łodyga wzniesiona, gruba, owłosiona i w dolnej części pokryta czerwonymi łuskami.


Liście skrętoległe. Liście podłużnie lancetowate, tępe i całobrzegie. W górnej części łodygi liście mają sercowatą nasadę. Podsadki w górnej części żółte, zmieniające z czasem barwę na pomarańczową. Mają jajowaty kształt i zwężoną nasadę. Wszystkie liście owłosione.


Kwiaty zebrane w 3-5 ramienną wierzchotkę. Są rozdzielnopłciowe, zebrane w cyjatium i silnie zredukowane. Kwiat męski ma tylko 1 pręcik, a kwiat żeński 1 słupek. Znajdują się razem na kubeczkowatym dnie kwiatowym i otoczone są poprzecznie jajowatymi miodnikami.


SIEDLISKO: Suche murawy, miejsca kamieniste, obrzeża lasów, pobocza dróg i pastwisk.


OKRES KWITNIENIA: Kwiecień - maj.


WYSOKOŚĆ: 20 - 30 cm

włosienicznik

Włosienicznik wodny

RODZINA: Jaskrowate


Liście prawie zawsze dwojakiego rodzaju. Podwodne wiotkie, pływające nerkowate, płytko karbowane.


Kwiaty duże, o płatkach 2 razy dłuższych od działek. Pręcików więcej niż 20.


SIEDLISKO: Wody stojące, na niżu i pogórzu.


OKRES KWITNIENIA: Maj - sierpień.


WYSOKOŚĆ: w zależźności od głębokości wody.

zaraza

Zaraza żółta

RODZINA: Zarazowate


Łodyga gruba, wzniesiona, pojawia się nad ziemią tylko w czasie kwitnięcia i owocowania rośliny. Ma żółty kolor, jest mięsista. Nie rozgałęzia się. Często łodygi tworzą gęste skupisko.


Liście - jako pasożyt nie posiada typowych liści, a jedynie niewielkie i nie posiadające chlorofilu łuski, będące przekształconymi liśćmi Wyrastają skrętolegle, mają ten sam, żółty kolor, co łodyga. W dolnej części łodygi są dość gęste, w górnej rzadkie i krótsze od międzywęźli.


Kwiaty grzbieciste, dwuwargowe, siedzące, zebrane w duży kłos na łodydze. U młodych osobników jest on gęsty, u starszych w dolnej części staje się luźniejszy. Działki kielicha 1- lub 3-nerwowe. Korona ma długość ok. 20 mm, ciemnożółty kolor, a jej czerwonawa górna warga ma jedną lub dwie łatki. Grzbietowa krawędź korony jest na całej długości równomiernie zgięta. Rurka korony bez przewężenia, stopniowo rozszerzająca się. Bardzo szybko po przekwitnięciu brunatnieje i więdnie.


SIEDLISKO: Ziołorośla, lasy, szczególnie nad potokami. Wyłącznie w górach i na pogórzu, głównie w reglu górnym i tylko wyjątkowo w reglu dolnym, w Karpatach, rzadziej w Sudetach.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec- lipiec.


WYSOKOŚĆ: 15 - 70 cm

zawilec

Zawilec wielkokwiatowy

RODZINA: Jaskrowate


Łodyga wzniesiona, owłosiona.


Liście - 2-6 liści odziomkowych dłoniasto 3-5 listkowych, pod spodem kosmatych. Liście odziomkowe rozwijają się po kwiatach.


Kwiaty osadzone pojedynczo na długich szypułkach wyrastających z okółka liści. Średnica kwiatu dochodzi do 6 cm, płatki od spodu owłosione. Szyjka słupka niepierzasta.


SIEDLISKO: Suche i widne zarośla. Rzadka.


OKRES KWITNIENIA: Kwiecień - czerwiec.


WYSOKOŚĆ: 15 -40 cm


WŁASNOŚCI TRUJĄCE: Wszystkie części są trujące, zawiera anemoninę i protoanemoninę. Świerzy sok wywołuje na skórze wysypki i pęcherze.

żmijowiec

Żmijowiec czerwony

RODZINA: Ogórecznikowate


Łodyga wzniesiona, sztywna, pokryta gęstymi, długimi, nie kłującymi, szorstkimi włoskami.


Liście lancetowate, owłosione.


Kwiaty - kwiatostan zbity, korona krwistoczerwona, jej rurka dwa razy dłuższa od kielicha. Pręciki dłuższe od płatków.


SIEDLISKO: Rośnie na suchych wzgórzach, stepach. Tylko w płd. wschodniej części kraju.


OKRES KWITNIENIA: Maj - sierpień.


WYSOKOŚĆ: 30 - 100 cm


Rośliny dwuliścienne

ochrona częściowa

Barwinek pospolity

RODZINA: Toinowate


Łodyga zdrewniałe dołem, pokładające się i zakorzeniające. Łodygi kwiatowe wyprostowane, wzniesione.


Liście naprzeciwległe. Liście skórzaste, całobrzegie, eliptyczne, ciemnozielone i błyszczące, do 5 cm długości, krótkoogonkowe.


Kwiaty niebieskie lub jasnofioletowe, obupłciowe, o średnicy około 2,5 cm, wyrastające pojedynczo w pachwinach liści. Kielich kwiatowy pięciodzielny, znacznie krótszy od korony. Korona o rurce lejkowatej i płasko rozpostartych płatkach. Pięć pręcików przyrośniętych do rurki korony, słupek na szczycie zgrubiały.


SIEDLISKO: Rośnie w lasach liściastych. Głównie na niżu.


OKRES KWITNIENIA: Marzec - maj.


WYSOKOŚĆ: 20 - 100 cm

Roślina trująca: zawiera wininę, pubescynę i minorynę.

Roślina lecznicza: zawiera alkaloidy: winkaminę, izowinkamina, perwincynę; kwas ursolowy, gorycz (wincynę), leukoantocyjanidyny, flawonoidy (robininę).

bluszcz

Bluszcz pospolity

RODZINA: Araliowate


Łodyga płożąca się lub pnąca przy pomocy korzeni przybyszowych do wysokości 20 m (rzadko do 30 m). Osiąga do 70 cm obwodu w pierśnicy. Silnie się rozgałęzia. Owłosienie nadaje szarą barwę młodym pędom.


Liście zimozielone, skrętoległe. W młodości owłosione, później nagie. Blaszki liściowe z wierzchu ciemnozielone z wyraźną siatką jasnożółtych nerwów i błyszczące, pod spodem jaśniejsze, matowe. Liście czerwienieją przy niższych temperaturach, są skórzaste i dwupostaciowe (heterofilia). Osadzone na pędach płonnych 3-5 klapowe (klapy trójkątne), u nasady sercowate, na szczycie tępe, długości i szerokości od 4 do 10 cm.


Kwiaty obupłciowe, drobne, 5-krotne, zebrane baldachowate półkuliste wiechy o średnicy 2-4 cm, wyrastające po 3-10 na jednej osi. Przysadki błoniaste, drobne. Płatki korony szerokie, mięsiste, do 4 mm długości, wewnątrz zielonożółte do białozielonych, od zewnątrz brunatne. Wyrastają rozpostarte poziomo, z zaostrzonymi końcami zagiętymi ku górze. Odpadają wkrótce po przekwitnieniu.


SIEDLISKO: Występuje w naturze zwykle w lasach grądowych i łęgowych oraz buczynach.


OKRES KWITNIENIA: Wrzesień.


WYSOKOŚĆ: 10 - 20 cm

Roślina trująca: zawiera saponiny.

bobrek

Bobrek trójlistkowy

RODZINA: Goryczkowate


Liście podobne do koniczyny, ale większe, tylko odziomkowe.


Kwiaty w gęstych gronach, korona pokryta włoskami.


SIEDLISKO: Mokre łąki, bagna, rowy. Dość częsta.


OKRES KWITNIENIA: Maj.


WYSOKOŚĆ: 10 - 30 cm

grążel

Grążel żółty

RODZINA: Grzybieniowate


Kłącze bardzo długie, czołgające się, o średnicy do 8 cm, na przekroju poprzecznym eliptyczne. Na górnej powierzchni pokryte jest bliznami po starych, opadłych liściach. Z dolnej wyrastają nitkowate korzenie.


Liście pływające o długim ogonku, skórzaste, owalne o długości ok. 30 cm, z głęboko wyciętą nasadą. Mają kolor od zielonego do brunatnawego. Ich drugorzędne nerwy nie łączą się z sobą.


Kwiaty żółte, duże (średnica 4-6 cm), silnie pachnące (zapach podobny do zapachu jabłek), z licznymi płatkami korony i 5 działkami kielicha. Słupek składa się z 5-24 zrośniętych owocolistków, a jego znamię jest tarczowate i lejkowato wgłębione. Przedsłupne lub równoczesne kwiaty wyrastają pojedynczo nad wodą na długich szypułkach.


SIEDLISKO: Wodne zbiorniki stojące lub wolno płynące - stawy, przybrzeżne strefy jezior, starorzecza, zakola rzek i rzeki o wolnym nurcie.


OKRES KWITNIENIA: Maj - wrzesień.


WYSOKOŚĆ: do 2 m

grzybień

Grzybień biały

RODZINA: Grzybieniowate


Liście nawodne - skórzaste, okrągławe, o nasadzie sercowatej, błyszczące; pod wodą zwinięte.


Kwiaty duże, szeroko otwarte, o słabym, przyjemnym zapachu, znamiona żółte. Szypułka w postaci sznura.


SIEDLISKO: Wody stojące: stawy, zaciszne miejsca jezior.


OKRES KWITNIENIA: Czerwiec - wrzesień.


WYSOKOŚĆ: Zależnie od głębokości.


WŁASNOŚCI TRUJĄCE: zawiera lekko trujące alkaloidy.

kocanki

Kocanki piaskowe

RODZINA: Astrowate


Łodyga rozgałęziona, ulistniona, wełnistofilcowata.


Liście podługowate, wełnistofilcowate.


Kwiaty zebrane w kuliste, pomarańczowo-żółto-złociste, rzadziej bladożółte czy purpurowe koszyczki, te zaś z kolei tworzą baldachokształtną wiechę. Okrywa koszyczków jest suchobłoniasta. Brzeżne kwiaty to kwiaty żeńskie, wewnętrzne, wyrastające w jednym szeregu kwiaty rurkowe są obupłciowe.


SIEDLISKO: Występuje pospolicie na glebach piaszczystych i suchych, na ugorach, nieużytkach, wydmach, brzegach lasów, skarpach, przydrożach.


OKRES KWITNIENIA: Lipiec - październik.


WYSOKOŚĆ: 15 - 30 cm

Roślina lecznicza: kwiaty zawierają glukozydy, karotenoidy, fitosterole, kwasy organiczne, garbniki i olejek eteryczny.

kopytnik

Kopytnik pospolity

RODZINA: Kokornakowate


Łodyga krótka, leżąca, czerwonawofioletowo nabiegła, okrągła na przekroju i omszona. Rozwijają się na nich po 3-4 mięsiste łusk i para (rzadko 3) liści oraz kwiat. W kącie najwyższego liścia znajduje się pączek kontynuujący wzrost w kolejnym roku.


Liście prawie naprzeciwległe. Nerkowatego kształtu, u nasady sercowate, całobrzegie, szerokości 5-8 cm i długości 4-6 cm. Są długoogonkowe i zimozielone, z wyraźną nerwacją. Ogonki długości 5-10 cm są odstająco, miękko owłosione. Blaszka liściowa jest rzadko, przylegająco owłosiona, przy czym wierzchnia strona z czasem łysieje. Liście są skórzaste, ciemnozielone i błyszczące.


Kwiaty pojedyncze, dzwonkowatego kształtu, mięsiste, wyrastają tuż przy ziemi, zwisając na szczytach krótkich szypułek. Ukryte są zwykle pod liśćmi i często leżą na ziemi. Z zewnątrz mają kolor zielonopurpurowy (zalążnia w dolnej części jest zielona i owłosiona), od wewnątrz są ciemnopurpurowe. Kwiaty mają 3 zrosłe u dołu listki okwiatu o długości 1-1,5 cm.


SIEDLISKO: Występuje w cienistych lasach i zaroślach, zwłaszcza liściastych, z wyjatkiem płn.-zach. Polski.


OKRES KWITNIENIA: Marzec - maj.


WYSOKOŚĆ: 10 - 15 cm

pierwiosnek

Pierwiosnek lekarski

RODZINA: Pierwiosnkowate


Łodyga - głąbik kwiatowy wysokości do 40 cm.


Liście pomarszczone, podługowatojajowate, ściągnięte w ogonek, spodem omszone.


Kwiaty zebrane w wielokwiatowy baldaszek na szczycie głąbika. Kwiat o dzwonkowatym, bladozielonym kielichu i ostro zakończonych działkach. Korona złocistożółtego koloru z osklepkami i 5 pomarańczowymi plamkami w gardzieli. Ma średnicę do 2 cm i nieco wycięte na szczycie płatki. Kielich nieprzylegający - cecha odróżniająca od pierwionka wyniosłego.


SIEDLISKO: Głównie w wilgotnych lasach liściastych i zaroślach.


OKRES KWITNIENIA: Marzec - maj.


WYSOKOŚĆ: 10 - 40 cm

pierwiosnek

Pierwiosnek wyniosły

RODZINA: Pierwiosnkowate


Łodyga - owłosiony białymi, kędzierzawymi włoskami głąbik.


Liście podłużnie jajowate lub okrągławe, pomarszczone, omszone po obu stronach blaszki. Mają oskrzydlone ogonki i tworzą przyziemną różyczkę liściową.


Kwiaty zebrane w podbaldach na szczycie głąbika. Kielich dwubarwny, ściśle otaczający siarkowożółtą koronę z pomarańczową gardzielą. Kwiaty 5-krotne, na szypułkach, zwisające o średnicy korony do 20 mm. Płatki korony o płaskich brzegach.


SIEDLISKO: Wilgotne łąki i murawy, lasy i zarośla w Sudetach i Karpatach.


OKRES KWITNIENIA: Kwiecień - lipiec.


WYSOKOŚĆ: 10 - 40 cm

przytulia

Przytulia wonna

RODZINA: Marzanowate


Łodyga podnosząca się, wątła, naga, czterokanciasta.


Liście wyrastają w okółkach, po 6-9. Są siedzące z przylistkami, ciemnozielone, lancetowatego kształtu, z szorstkimi brzegami. Liście na środku łodygi są zwykle największe.


Kwiaty - na szczycie łodyg w baldachogronach wyrastają nieliczne, drobne kwiaty na krótkich szypułkach. Kwiatostany są z podsadkami, lub bez. Kielich kwiatowy niepozorny, korona o średnicy 4-6 mm z 4 białymi płatkami, jeden słupek, 4 pręciki.


SIEDLISKO: Cieniste, lasy, zarośla.


OKRES KWITNIENIA: Kwiecień - czerwiec.


WYSOKOŚĆ: 10 - 30 cm

Roślina trująca, zawiera kumarynę.

wilżyna

Wilżyna bezbronna

RODZINA: Bobowate


Łodyga wzniesiona lub podnosząca się. Na pędach zwykle brak cierni. Cała roślina jest owłosiona i gruczołowata.


Liście podłużnie eliptyczne, o wyciętych, lub uciętych szczytach. W dotyku lepkie. Przylistki jajowate, o długości ok. 1 cm.


Kwiaty motylkowe, wyrastające w kątach liści, górne groniasto skupione. Korona kwiatu różowa, łódeczka dzióbkowato zaostrzona. Kielich pokryty długimi włoskami i ogruczolony.


SIEDLISKO: Rośnie na łąkach, miedzach i przydrożach.


OKRES KWITNIENIA: Lipiec - wrzesień.


WYSOKOŚĆ: 60 - 80 cm